محمد حسن خان اعتماد السلطنه

726

تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )

اين سال امير ذو النون ارغون كه از امرا و سركردگان سلطان ابو سعيد بود و در شجاعت و ساير صفات حسنه مقدّم امرا و اقران از جانب سلطان حسين ميرزا حكومت قندهار و غور و فراه و زمين داور و بعضى ولايات ديگر يافت و امير ذو النون پس از چندى رأيت استقلال و استبداد برافراشت . يانقين در دمشق . [ سنهء 885 هجرى - 1480 مسيحى ] آسيا - از غرايب امور كه در اين سال درجهء ظهور يافت اينكه شخصى شمس الدّين محمّد نام كه نسب او به بايزيد بسطامى قدس سرّه مىرسيد از كابل و غزنين به بلخ آمد و به ملازمت بايقرا ميرزا برادر سلطان حسين ميرزا كه حكمرانى بلخ داشت پيوست و كتاب تاريخى به نظر بايقرا ميرزا رسانيد كه در زمان سلطان سنجر بن ملكشاه سلجوقى تأليف كرده بودند و از مطالبى كه در اين كتاب مسطور بود يكى اينكه مرقد مطهّر حضرت على بن ابيطالب عليه السّلام در قريهء خواجه خيران در فلان نقطه واقع است ، بايقرا ميرزا به قريهء خواجه خيران كه در سه فرسخى بلخ است رفته در همان موضعى كه كتاب مزبور نشان مىداد گنبدى ديد كه قبرى در ميان آن موجود بود حكم كرد قبر را حفر كردند ناگاه لوحى از سنگ سفيد پيدا شد كه بر روى آن نقش و رسم كرده بودند كه ( هذا قبر اسد اللّه اخ رسول اللّه علّى ولّى اللّه ) اين فقره اسباب انقلاب حاضرين و انتشار اين خبر گرديد ، و از ولايات و اطراف جمعى كثير به اين ساحت آمدند و هدايا و تحف و نذورات زياد آوردند و زر و جواهر و مال بىقياسى جمع شد ميرزا بايقرا قاصدى نزد سلطان حسين ميرزا فرستاده صورت واقعه را به عرض اين پادشاه رسانيد ، سلطان حسين ميرزا با جمعى از امرا و خواص متوجّه بلخ گرديد و چون به قريهء خواجه خيران رسيد قبّه‌اى در كمال ارتفاع و وسعت بر سر آن مرقد بنا نهاد و در اطراف آن ايوانها و بيوتات قرار داد و در آن قريه بازارى مشتمل بر دكاكين و حمّام بنياد كرده بساخت و يكى از انهار بلخ را كه مشهور به نهر شاهى مىباشد وقف اين مزار كرد و ترتيبات براى اموال واصله و امر توليت اين بقعه و ساير امور آن مقرّر داشته مراجعت به هرات كرد و چون زوّار زياد از اكناف و اقاصى عالم با نذورات و اموال زياد به زيارت اين بقعه مىآمدند چندى نگذشت كه قريهء خواجه خيران شهر و به